ΛΕΙΨΟΙ 

Με πυρήνα το νησί των Λειψών, το ομώνυμο πολύνησο αποτελείται από είκοσι τέσσερις βραχονησίδες και έξι βράχους. Το νησί Λειψοί ή Λειψώ βρίσκεται ανατολικά της Πάτμου και το δυτικό ακρωτήριο του απέχει 5 μίλια από το ακρωτήριο Γερανός της Πάτμου. Εκτείνεται επί 4,3 μίλια από τα ΒΔ προς τα ΝΑ και η επιφάνεια του είναι 16 τετρ. χλμ. Το έδαφος του είναι λοφοειδές με ψηλότερη κορυφή 277 μ. στο ΒΔ τμήμα του. Τα παράλια είναι ανώμαλα και σχηματίζουν αρκετούς όρμους και ορμίσκους.
Μεγαλύτερο από τα νησιά του συμπλέγματος είναι οι Λειψοί και από τις γύρω του νησίδες ξεχωρίζουν η Αρέφουσα στα βόρεια, τα Ασπρονήσια στα ανατολικά, το Μακρονήσι, το Καπαρονήσι, το Πιάτο, το Ψωμό, το Πιλάβι, η Σταυρή και η Λίρα στα νότια και η Κουλούρα στα νοτιοανατολικά.
Όσον αφορά τη βυζαντινή περίοδο είναι γνωστό ότι οι Λειψοί δέχονταν συχνές επιδρομές πειρατών. Τον 11ο αιώνα ο Αλέξιος Α' Κομνηνός παραχώρησε τους Λειψούς μαζί με την Πάτμο και τα νησιά Αρκιούς στον Όσιο Χριστόδουλο για την ίδρυση μονής. Το κείμενο της δωρεάς αυτής σώζεται σε χρυσόβουλλο έγγραφο που φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη της Μονής Πάτμου. Έκτοτε η τύχη του νησιού συνδέεται άρρηκτα με αυτήν της Πάτμου, η Μονή της οποίας έχει περιουσιακά δικαιώματα στο νησί μέχρι και σήμερα. Πολλοί ήταν οι Πάτμιοι μοναχοί και αγρότες που διέθεταν γη και ζώα στους Λειψούς. Επίσης πολλοί ήταν οι ασκητές που έκτισαν αναρίθμητα μικρά ησυχαστήρια, όπως είναι αυτά της Πάνω Κοίμησης, της Κάτω Παναγίας, του Ιωάννη Θεολόγου στο Μοσχάτο και της Παναγίας του Χάρου.
Οι Λειψοί είναι το νησί των ασκητών. Πρώτη μνεία για τους Λειψούς υπάρχει στην Υποτύπωση του Οσίου Χριστοδούλου. Ο Οσιος παραχώρησε στον αυτοκράτορα Αλέξιο Α' Κομνηνό την ιδιοκτησία που είχε στην Κω και το Στρόβιλο και ως αντάλλαγμα ο αυτοκράτορας του δώρισε τη νήσο Πάτμο, καθώς και τα νησιά Λειψούς και Αρκιούς. Μνεία των Λειψών βρίσκεται και σε βίο του Αγίου Λεοντίου, ηγούμενου της Μονής Θεολόγου της Πάτμου και μετέπειτα Πατριάρχου Ιεροσολύμων.
Στο πέρασμα των αιώνων μοναχοί της Μονής Θεολόγου Πάτμου είτε ως γεωργοί είτε ως κτηνοτρόφοι εγκαταστάθηκαν στους Λειψούς όπου ίδρυσαν ερημητήρια και ησυχαστήρια. Από τους Λειψούς η Μονή του Θεολόγου προμηθευόταν σιτάρι, κριθάρι, τυρί, βαμβάκι και κρέας.
Στην αρχή η Λειψοί ήταν νησί έρημο από λαϊκό στοιχείο και κοσμικούς. Από τότε όμως που η Κρήτη υποτάχτηκε στους Τούρκους το 1669, ήρθαν στους Λειψούς Κρήτες, και έτσι δημιουργήθηκε η πρώτη κοινότητα από λαϊκούς στο Χωριό των Λειψών.