ΧΩΡΑ ΠΑΤΜΟΥ 

Αποτέλεσε τον κύριο ανοχύρωτο οικισμό του νησιού κατά τη βυζαντινή και τη μεταβυζαντινή περίοδο, ο οποίος δημιουργήθηκε γύρω από τη Μονή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου με αξιοθαύμαστη νομοτέλεια. H οικιστική διαμόρφωση της Χώρας πέρασε δια μέσου των αιώνων από διάφορες φάσεις.
Σύμφωνα με το χρυσόβουλλο του έτους 1088, ο βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α' Κομνηνός παραχώρησε στον Όσιο Χριστόδουλο την Πάτμο. Αρχικά, κατοικήθηκε αποκλειστικά από ιερείς και μοναχούς. Η ανάγκη εξευρέσεως εργατικών χεριών για τις οικοδομικές και τις άλλες εργασίες της Μονής ανάγκασαν τον Χριστόδουλο να δεχτεί την εγκατάσταση των έγγαμων λαϊκών στο νησί, κι αργότερα ο κίνδυνος των πειρατών τον ανάγκασαν να φανεί ακόμη ελαστικότερος. Έτσι σε έγγραφο που χρονολογείται πριν το 1091 ορίζει, ότι από το μήνα Μάϊο, οπότε και αρχίζει η περίοδος των επιδρομών, οι στρατιώται και οι χωρίται έπρεπε να διαμένουν εντός της μονής προς φύλαξή της.
Μετά την ανοικοδόμηση της Μονής, μέχρι το 1132, οι μοναχοί αναγκάστηκαν να καλέσουν όσους από τους κατοίκους είχαν απομείνει, να εγκατασταθούν κοντά στα ψηλά της τείχη, προφανώς για λόγους προστασίας. Από τη χρονολογία αυτή αρχίζει η οικιστική εξέλιξη της Χώρας Πάτμου. Στη Διαθήκη του ηγούμενου Γερμανού του 13ου αιώνα, βρίσκουμε μία από τις παλαιότερες μνείες του οικισμού της Χώρας.
Το 1453 - ημερομηνία που επισημοποίησε την κατάλυση της βυζαντινής αυτοκρατορίας - ένα κύμα προσφύγων από την Κωνσταντινούπολη εγκαταστάθηκαν στη Χώρα, φτιάχνοντας τη νέα συνοικία της, δυτικά της Μονής του Θεολόγου, τα Αλλοτεινά. .
Μετά την Άλωση του Χάνδακα από τους Οθωμανούς (1669) ένα νέο κύμα Κρητών προσφύγων, ζήτησε άσυλο στην Πάτμο και δημιούργησε μία νέα συνοικία, ανατολικά της Μονής του Θεολόγου, τα Κρητικά.
Τέλος διαμορφώθηκε μια τρίτη συνοικία, τα Απορθιανά, βορειοανατολικά της Μονής και στη συνέχεια χτίστηκαν οικίες στο πιο απόκρημνο τμήμα του λόφου, το βορινό φρύδι του γκρεμού που βλέπει προς τη Σκάλα. Εκεί εγκαταστάθηκαν οι καινούργιοι καραβοκύρηδες και οι καπετάνιοι.