Ο Διόνυσος

Ο Διόνυσος ή Βάκχος, θεός του κρασιού και της χαράς, λατρευόταν ως προστάτης θεός του νησιού. Προς τιμήν του οι Άνδριοι έκτισαν ναό περίφημο σε όλη την Ελλάδα για τη θαυματουργή μετατροπή του νερού της ιερής πηγής του, γνωστή ως Θεοδοσία ή Θεοδέσεια, σε κρασί κατά τη διάρκεια της γιορτής των Διονυσίων. Στον Απόλλωνα, το βόρειο θεό του φωτός και της μουσικής, που λατρεύτηκε ιδιαίτερα στις Κυκλάδες ήταν αφιερωμένος ναός στην "πόλη της Άνδρου". Η λατρεία της Ίσιδας, της αιγυπτιακής θεότητας της ευφορίας και αργότερα προστάτιδας των πλοίων, μαρτυρείται από ένα εξαιρετικής σημασίας επιγραφικό μνημείο, την ενεπίγραφη μαρμάρινη πλάκα αρ. 106, που βρέθηκε στην Παλαιόπολη και το οποίο παρά τις φθορές διασώζει σε 180 στίχους τον καλλίτερα και πληρέστερα, σωζόμενο έμμετρο ύμνο της Ίσιδας. Μια μεγάλη σειρά γλυπτών, που εκτίθενται κυρίως στο Αρχαιολογικό Μουσείο, μαρτυρούν τη λατρεία και πολλών άλλων θεοτήτων στην Άνδρο. Αναφέρουμε εδώ τον Ερμή, θεό του Εμπορίου , την Αφροδίτη, θεά της ομορφιάς και του έρωτα, τη Νέμεση, θεά του μέτρου, την Υγεία, κόρη του Ασκληπιού και προσωποποίηση της σωματικής, πνευματικής και ψυχικής ευεξίας των ανθρώπων, την Άρτεμη Κυνηγέτιδα, την Κυβέλη, μεγάλη ανατολική θεότητα ανάλογη των ελληνικών Γαία και Δήμητρα και τις Νύμφες, θεότητες της υγρής φύσης και της ευφορίας . Μετά τον 3ο αιώνα μ.Χ., η ειδωλολατρία παραχωρεί σταδιακά τη θέση της στη νέα θρησκεία του ενός Θεού. Ήδη κατά τον 5ο και 6ο αιώνα μ.Χ. ο χριστιανισμός έχει εδραιωθεί στην "πόλη της Άνδρου" όπως καταδεικνύουν τα ερείπια των παλαιοχριστιανικών βασιλικών στην Παλαιόπολη.