ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΣΠΗΛΙΑΝΗΣ
ΣΤΗΝ ΝΙΣΥΡΟ

Το πανηγύρι της Παναγίας της Σπηλιανής (15 Αυγούστου) είναι το περισσότερο ονομαστό από τα πανηγύρια της Νισύρου.
Το μοναστήρι, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, βρίσκεται μέσα σε σπηλιά (απ' όπου πήρε και το όνομά της) σε κρημνώδη και απότομο βράχο, πάνω από τη θάλασσα, στα βορειοδυτικά του Μαντρακιού. Πιθανολογείται ότι κτίστηκε τον 14ο αιώνα.
Το κτιριακό συγκρότημα περιλαμβάνει βοηθητικούς χώρους (μαγειρείο, αποθήκες κλπ.), τα κελιά και το χώρο του Ναού. Για να μπει ο επισκέπτης στο ναό πρέπει να κατεβεί αρκετά σκαλιά μέσα στο σπήλαιο του βράχου. Το τέμπλο είναι δείγμα εξαιρετικής τέχνης και πλαισιώνει τις εικόνες του Χριστού και της Παναγίας, γεμάτες από λεπτοσκαλισμένο ασήμι και από πλήθος αναθήματα. Ο ναός είναι επίσης γεμάτος με καντήλια.
Η μονή της Σπηλιανής διαθέτει μοναδικό πλούτο φορητών εικόνων, εκκλησιαστικών σκευών, χειρογράφων και βιβλίων.
Το ιδιόρρυθμο πανηγύρι της Σπηλιανής διαρκεί εννιά μέρες, από τις 6 μέχρι τις 15 Αυγούστου. Στις 6 Αυγούστου αρχίζει το "νιάμερο": Γυναίκες και κοπέλες από την Νίσυρο κι από άλλα γειτονικά νησιά και ιδιαίτερα από την Κω, που σε δύσκολες στιγμές είχαν κάμει σχετικό τάμα στην Παναγία, κάνουν κάθε μέρα 300 μετάνοιες επί 9 μέρες. Είναι οι "νιαμερίτισσες". Φιλοξενούνται σε φιλικά σπίτια ή τακτοποιούνται στα κελιά του μοναστηριού. Τις μετάνοιες συνοδεύουν με ένα είδος θρηνητικής ψαλμωδίας, το "μοιρολόι της Παναγιάς" καθώς και με αυτοσχέδιους στίχους.
Το βράδυ της παραμονής, 14 Αυγούστου, γίνεται μεγάλος Εσπερινός και μετά την απόλυση οι "νιαμερίτισσες" στολίζουν το κόλυβο της Παναγίας με επιμέλεια. Αργά το βράδυ συγκεντρώνονται όλοι στην "Τράπεζα" (παλιό σχολείο, που είναι σήμερα διαμορφωμένο κατάλληλα) και παρακάθονται σε κοινό νηστίσιμο τραπέζι, όπου προσφέρονται ρεβίθια στους προσκυνητές.
Την ημέρα της γιορτής γίνεται η λειτουργία, μετά από την οποία σχηματίζεται πομπή με την εικόνα μπροστά, που καταλήγει στην "Τράπεζα" όπου το μεσημέρι στρώνεται το γιορταστικό τραπέζι της Παναγίας. Βγαίνοντας οι προσκυνητές ασπάζονται την εικόνα κι αφήνουν τον οβολό τους. Το βράδυ στήνεται ο "χορός της κούπας" και στη συνέχεια γίνεται παραδοσιακό γλέντι, που πολλές φορές κρατά μέχρι τις πρωινές ώρες. Την άλλη μέρα οι κάτοικοι με τους οργανοπαίκτες συνοδεύουν τους; προσκυνητές και τις "νιαμερίτισσες" μέχρι το λιμάνι να τους κατευοδώσουν.